Jezelf nabij zijn (deel 1)

In deze tijd, tijdens de coronacrisis, waarin het lastig kan zijn om (fysiek) nabij anderen te zijn, kunnen we het volgende thema eens belichten: hoe kun je jezelf nabij zijn? Dat klinkt misschien wat gek. Je bent immers altijd jezelf nabij, nietwaar? Toch kunnen we een onderscheid maken tussen enerzijds ‘je lichaam, emoties, gevoelens, gedachten, gedrag’ en anderzijds ‘je bewustzijn van dat alles’ (vol aandacht). Zo is het prima mogelijk dat je boodschappen gaat doen, het huis gaat stofzuigen, een half uur op je telefoon kijkt en nog een uurtje werkt, zonder echt door te hebben hoe je je voelt (in je lichaam en qua gevoelens). Op de automatische piloot kun je min of meer ‘gedachteloos’ een heleboel activiteiten prima uitvoeren, zonder er met je volle aandacht bij aanwezig te zijn. Dan leef je meer ‘naast jezelf’ dan ‘in jezelf’. Je bent je lang niet altijd bewust van dat wat er in jezelf speelt en omgaat. Dat kan ook haast niet, en dat hoeft ook echt niet de hele dag door, maar als je wat vaker stilstaat bij dat wat er in jezelf omgaat dan kun je jezelf meer nabij zijn. In dit blog ga ik het hebben over enkele aspecten die je tegen kunt komen als je probeert bij jezelf stil te gaan staan.

Vaak jagen we maar door, op hoog tempo. We houden vele ballen in de lucht, er moet van alles gebeuren. We kunnen voortdurend het gevoel hebben dat we onder druk staan, en rennen van hot naar her. Dat is prima, als je hier heel bewust mee omgaat en er tot op zekere hoogte voor kiest. Maar vaak leven we in deze gejaagdheid zonder erbij stil te staan, en dat kan ervoor zorgen dat je jezelf voorbij rent. Je komt nauwelijks meer toe aan echt ‘voelen’ en bewust ervaren wat er door je heen gaat. Even stilstaan bij jezelf en wat er in je omgaat. Al is het maar een paar minuten per keer. Even voelen wat er in je lichaam waar te nemen valt, zoals een spanning in je schouders of een hoge snelle ademhaling. De gebruikelijke gejaagdheid van het bestaan is voor veel mensen momenteel wat tot stilstand gekomen door de coronacrisis. Veel is afgezegd en allerlei bijeenkomsten zijn niet meer mogelijk. We worden wat meer teruggeworpen op onszelf. Misschien kom je er nu ineens achter, dat je jezelf al tijden voorbij bent gehold. Alsof je nu ineens een deel van jezelf tegenkomt, dat je al lange tijd niet meer was tegengekomen. Een deel van jezelf, wat ongemakkelijk en onbekend aan kan voelen. Durf je dat deel van jezelf te onderzoeken? Durf je dat deel onder ogen te komen en opnieuw te ontmoeten? Dat is niet altijd makkelijk, maar het kan wel heel interessant en zinvol zijn.

Wat voor emoties, gevoelens en gedachten die je als ongemakkelijk kunt ervaren, kun je allemaal tegenkomen in jezelf, nu je wellicht meer tot stilstand bent gekomen tijdens deze coronacrisis? Ik zal er een paar benoemen.

Wrijvingen en ergernissen die je niet meer goed kunt verhullen, omdat de afleiding is weggevallen. Bijvoorbeeld ergernissen naar je partner toe, of het besef dat je al tijden langs elkaar heen aan het leven bent. Of bijvoorbeeld ergernissen naar je kinderen toe, die nu misschien de hele dag thuis zijn.

Schuldgevoelens wat betreft contact en zorg naar dierbare personen toe, omdat je nu misschien ervaart hoe weinig tijd en aandacht je normaal gesproken voor ze hebt, terwijl je ze eigenlijk juist zo belangrijk vindt. Of een schuldgevoel omdat je nu niet bij ze langs kunt gaan, en enkel via telefoon en internet contact kunt houden. Of een schuldgevoel omdat mensen in de zorg keihard aan het werk zijn, terwijl je zelf nu misschien thuis zit zonder werk. Ook al weet je met je hoofd dat je niet schuldig bènt, je kunt je wel schuldig voelen.

Fysieke klachten waar je normaal niet zo bij stilstaat. Zoals moeheid, spanning in je schouders, vage hoofdpijn of een ‘knoop in je maag’- gevoel. Ineens kunnen er klachten ontstaan als er meer ruimte komt in je leven, alsof opgebouwde spanning er ineens uit komt. Of je merkt allerlei dingen op in je lichaam die er eerder ook al waren, omdat je nu minder afgeleid wordt.

Verdriet om een verlies, wat nu niet meer goed te verhullen is door afleiding. De stilte en rust kunnen een golf van (oud) verdriet omhoog laten komen, of je nu wilt of niet. Het is een verdriet dat er misschien al heel lang zit, en wat nu de kans krijgt om (opnieuw) gezien en gehoord te worden. En als je al veel bezig was met een verlies, dan kunnen de gevoelens die er al waren, nu extra geraakt worden. Het verdriet dat er al was, wordt nu extra gevoed in deze tijd. Er zit een duidelijke parallel tussen elementen uit deze coronacrisis en elementen uit een rouwproces, zoals ‘de onzekerheid, de confrontatie met ziekte en dood, het verlies, het verdriet, het wegvallen van veiligheid, het tot stilstand komen, het op jezelf zijn teruggeworpen, enz.’ Naast persoonlijk verdriet dat getriggerd kan worden in deze periode, is er ook het verdriet om de coronacrisis zelf, met alles wat daarbij komt kijken (in het extreme geval het verlies van een dierbare, maar ook faillissementen en ontslagen en een heleboel kleine verliezen zoals bijeenkomsten die niet doorgaan of mensen die je nu tijdelijk even niet meer ziet).

Eenzaamheid en leegte. We zijn allemaal wel eens alleen, en over het algemeen wil dat niet zeggen dat we ons eenzaam voelen. Maar als je heel erg vaak alleen bent? Of als je nu ineens veel vaker alleen bent dan anders? Bijvoorbeeld omdat je alleenstaand bent en niet meer met mensen af kunt spreken? Dan kan een gevoel van diepe eenzaamheid en leegte de kop opsteken.

Bezorgdheid en angst. Om de mensen om wie we geven, om de maatschappij en de aarde in het geheel en bijvoorbeeld ook om persoonlijke kwesties, zoals: kan ik mijn baan nog houden? Verdien ik nog genoeg geld om te eten en te wonen? Blijven mijn dierbaren en ikzelf gezond? Allerlei persoonlijke zorgen en wereldse zorgen kunnen de kop op steken.

Somberheid en lusteloosheid De vele activiteiten die je normaal gesproken misschien een nuttig gevoel geven, kunnen nu wegvallen. Je kunt misschien gedachten krijgen zoals: ‘wat heb ik nu voor nut? Wat doet alles er eigenlijk toe? Waar doe ik alles voor?’ of in een grotere context: ‘Waar gaat het heen met de aarde? Is dit virus een gevolg van alles wat afgelopen decennia verkeerd aan het gaan is in het milieu? Hebben we nog wel een toekomst als mens?’ Deze gedachten bij elkaar, die aansluiten bij de bezorgdheid van het vorige punt, kunnen je na verloop van tijd behoorlijk somber maken. Zeker als je hier helemaal in mee gaat en erin blijft ‘hangen’. Je kunt jezelf ‘naar beneden denken’ en dat kost zoveel energie, dat je er lusteloos en neerslachtig van kunt worden. Voor je het weet laat je je dagelijkse ritme los (zoals op tijd opstaan en op tijd eten), en zak je langzaam in een beginnende depressie weg. Deze kans is groter, als je een bepaalde depressie-gevoeligheid hebt.

Onrust en gejaagdheid. Misschien kom je erachter dat je gewend bent om altijd heel veel te doen, als een bezige bij. Nu veel tot stilstand is gekomen, kan het zijn dat je jezelf erop betrapt dat je alsnog de hele dag loopt te ‘doen’ (huis poetsen, klussen, enz.) Hier is natuurlijk niks mis mee, maar het kan zijn dat je ontdekt dat al dit ‘doen’ voortkomt uit een bepaalde onrust in jezelf. Omdat je tijdens het ‘niks doen’ (alleen maar ‘zijn’) geconfronteerd wordt met iets in jezelf wat lastig is. Wie weet is dit een moment om te ontdekken, wat dat dan is. Niet om vervolgens nooit meer iets te doen (afleiding kan heel prettig en nuttig zijn), maar om je bewust te worden van datgene waar je zo onrustig door wordt. Lukt het je om af en toe alleen maar even te ‘zijn’, zonder te ‘doen’? En wat gaat er dan zoal in je om aan gevoelens en gedachten?

Er zijn nog veel meer emoties, gedachten en gevoelens die je in jezelf kunt ontdekken, als er (noodgedwongen) meer stilte en rust in je leven komt. Probeer er eens bij stil te staan als dat lukt.

Jezelf nabij zijn, begint met de bewustwording van dat wat er in je omgaat. Door dit voorzichtig te gaan onderzoeken, kun je al veel meer nabijheid tot jezelf ervaren, dan je misschien in lange tijd ervaren hebt. Alsof je jezelf op een bepaalde manier opnieuw leert kennen. Of eigenlijk alsof je jezelf béter leert kennen. Op een andere manier. Niet jijzelf in verhouding tot… die sportclub, die vriendengroep, die collega’s, dat festival, of die wandelgroep. Nu voornamelijk: jijzelf in verhouding tot… jezelf. En eventueel de meest dierbare mensen om je heen. Jezelf van haver tot gort leren kennen (en je bewust durven zijn van het huidige moment met alles wat je daarin ervaart), kan je heel dichtbij jezelf brengen.

In deel 2 van ‘jezelf nabij zijn’, vertel ik meer over de manier waarop dit bewustzijn van jezelf een anker voor je kan worden, om op terug te vallen in moeilijke tijden.