Jezelf nabij zijn (deel 2)

In deel 1 heb ik uitgelegd wat ik bedoel met ‘jezelf nabij zijn’. Ik bedoel daarmee dat je je regelmatig bewust bent van dat wat je voelt, denkt en doet. Dan ben je als het ware met je aandacht bij jezelf en in contact met jezelf. Hiermee bedoel ik absoluut niet dat je alleen maar de hele dag met jezelf bezig bent zonder aan anderen te denken (egoïstisch, egocentrisch), ik bedoel enkel dat je gedurende de dag een paar keer probeert op te merken wat er voor emoties, gedachten en gevoelens in jezelf omgaan. Als je je hiervan bewust kunt worden, dan ben je jezelf behoorlijk nabij. Dan heb je jezelf (weer) ontmoet. Dit kan je houvast geven, vanuit dit standpunt kun je bewustere en zinvollere keuzes maken in hoe je omgaat met jezelf, met anderen en met alles wat er op je pad komt.

In mijn vorige blog schreef ik dat deze nabijheid van jezelf als een anker kan worden om op terug te vallen in moeilijke tijden. Ik zal proberen uit te leggen hoe ik dat bedoel.

Sterke emoties kunnen op allerlei momenten in ons leven de kop op duiken. Woede, heftige angst, diep en groot verdriet… we beslissen niet op een dag ‘laat ik nu eens even twintig minuten angstig zijn. Dan doe ik morgen wel even een kwartiertje verdriet.’ Nee, emoties overspoelen ons. Ze zijn niet goed te sturen, hooguit tijdelijk weg te drukken en uit te stellen. Emoties kunnen ons allerlei kanten doen laten opslingeren. Zowel van binnen qua gevoel, als van buiten qua gedrag. Emoties kunnen ons doen wegvoeren van onszelf. Neem bijvoorbeeld verdriet. Groot en zwaar verdriet kan je meevoeren in een diep zwart gat, waar je in eenzaamheid lijdt zonder een gevoel van een bodem onder je voeten… je zweeft tussen het verleden, de duisternis en een onzekere toekomst in, wellicht hopend dat er ooit een richtingaanwijzer te vinden is die laat zien hoe je hier uit moet komen.

Meegezogen in deze draaikolk van verdriet, lijkt de rest van de wereld niet meer te bestaan. Alle richting ontbreekt. Alle houvast is weg. Op het moment dat we ondergedompeld raken in bepaalde emoties, worden we alle kanten op geslingerd. We denken allerlei gedachten, en we voelen allerlei gevoelens naar aanleiding van die emotie. We denken bijvoorbeeld: ‘dit is het ergste wat ik ooit heb meegemaakt. Ik denk dat ik de rest van mijn leven verdrietig zal blijven. Ik kan helemaal niks meer nu.’ We voelen bijvoorbeeld: angst voor het verdriet. Angst om nog een keer zoiets mee te maken. Boosheid op iets of iemand die het verdriet misschien veroorzaakt heeft. Of schuldgevoel, omdat je misschien wel had kunnen voorkomen dat er iets naars gebeurd zou zijn.

Je gedachten en gevoelens naar aanleiding van een emotie, kunnen als een achtbaan tekeer gaan. Of als een draaikolk. Door bepaalde gedachten en gevoelens, ontstaan er weer nieuwe emoties. Misschien dezelfde emoties als waar het mee begon, maar dan nog een schep er bovenop. Nu lijkt het nog heftiger te zijn. Je komt in een vicieuze cirkel terecht en denkt jezelf een draaikolk in. Naar de diepte toe. Weg is je houvast. Weg is je zekerheid. Weg is je gevoel van veiligheid. Je tast in het duister en wordt de draaikolk ingezogen zonder te weten waar je terecht zal komen.

In het leven weten we nooit zeker waar we terecht komen. Echte houvast, zekerheid en veiligheid op aarde bestaan niet. Misschien tijdelijk, maar je weet nooit zeker wat er zal gaan gebeuren. Neem nu de coronacrisis. Zoiets heeft enorm veel invloed, het overkomt ons ineens. Niemand had een paar maanden van tevoren verwacht dat dit zou gaan gebeuren, met alle gevolgen van dien. Wat kan dan een klein beetje een anker zijn in zo’n onzekere situatie? Een houvast? Dat anker kun je onder andere zelf zijn. Jij kunt je eigen anker zijn. Ook dat gaat niet altijd op (bijvoorbeeld als je bewustzijn wordt aangetast door bijvoorbeeld een ziekte, of als je bewustzijn vertroebeld is na een heftige gebeurtenis waardoor je niet meer ‘helder na kunt denken’), maar over het algemeen zal je in de meeste situaties in staat kunnen zijn om zelf je eigen anker te zijn. Je eigen houvast, zekerheid en veiligheid. Ik zeg dit heel voorzichtig, omdat dit niet makkelijk is. Het kost veel oefening, alsof je een spier aan het trainen bent. Je verandert niks aan het leven, of aan dat wat je overkomt, je verandert alleen iets aan je eigen houding ten opzichte van dat wat je overkomt.

Door jezelf nabij te zijn en je bewust te zijn van dat wat er is, houdt je een soort overzicht van wat er in je omgaat. Alsof je je eigen luchtverkeersleider bent in een toren. Wat je ook meemaakt, wat je ook denkt of voelt… ergens kun je met je bewustzijn het overzicht houden en waarnemen wat er is in het hier en nu. Dit bewustzijn is je eigen anker. Ik bedoel niet dat je al je gedachten en gevoelens kunt sturen, ik bedoel alleen dat je alles wat er in je omgaat kunt waarnemen met je bewustzijn. Je kunt ervaren wat je denkt. Je kunt ervaren wat je voelt in je lichaam. Je kunt ervaren welke emotie zich aandient en wat voor gevoelens je hebt. Het feit dat je dit kunt waarnemen, is je houvast. Vooral in moeilijke tijden. De waarnemer is een andere positie dan de gedachte of de emotie zelf.

Als je overspoelt wordt door een golf van verdriet, dan zou je automatisch mee kunnen stromen op die golf, je wordt dan als het ware die golf. Je kunt je daarentegen ook bewust zijn van het enorme verdriet en voelen waar je dat voelt in je lichaam. Je kunt het verdriet helemaal door je heen laten stromen, in al haar volheid, zonder zelf die golf te worden. Want als je die golf wordt, dan ga je misschien allerlei dingen denken die de emotie nog heftiger maakt of nog langer laat duren. Als je je eigen luchtverkeersleider bent in jezelf, dan ervaar je de golf van verdriet ten volle, zonder zelf die golf te worden. Iets in jou, laten we zeggen ‘de waarnemer’, kan waar blijven nemen hoe de emotie verdriet door jou heen stroomt en hoe (en waar) jij dat voelt. Je ademhaling, als voortdurend terugkerend ritme waar je altijd weer je aandacht op kunt vestigen, helpt dit proces te ondersteunen. Je ademhaling is als het gewicht van je eigen anker.

Het is niet niks wat ik hier schrijf. Het lijkt zo makkelijk, maar dat is het niet. Het kost veel oefening, geduld, tijd en doorzettingsvermogen om telkens weer terug te keren naar de positie van de ‘waarnemer’ in jezelf. Om terug te keren naar je ademhaling. Naar het hier en nu. Om vanuit daar waar te nemen wat je ervaart. Dit is wat men met ‘mindfulness’ bedoelt. Dat is geen religie, of een vage spirituele stroming, mindfulness is puur: ‘opmerken wat er in het hier en nu aanwezig is, aan emoties, gedachten, gevoelens en gewaarwordingen in je lichaam.’ Je hèbt je emoties, maar je bènt ze niet. Dat is de kern van dit verhaal. Emoties komen bij je langs, alsof ze op visite komen. Sommige blijven erg lang, misschien veel langer dan je zou willen, maar ze blijven gàsten. Je emoties zijn géén permanente bewoners.

Als je eenmaal ervaart hoe dit bewustzijn (vanuit de ‘waarnemer’) kan werken in jezelf, dan kan je voor jezelf een anker worden. Dan is de nabijheid van jezelf (het contact met jezelf) een zekerheid en een veiligheid die op de moeilijkste momenten in je leven houvast kan bieden. Niet om flierefluitend lachend door moeilijke situaties heen te gaan, maar door emoties intens te kunnen ervaren en helemaal te doorleven, zonder aan ze vast te blijven plakken. Door ze er te laten zijn, kunnen ze in beweging blijven. Dan grijp je je emoties niet vast met je gedachten, want die maken het over het algemeen alleen maar erger.

Het is alsof je je hand op houdt, met de palm naar boven. Emoties vallen in je hand en waaien er weer vanaf. Als we onze hand open houden, dan hebben ze de ruimte om langs te komen en weer weg te waaien. Op het moment dat we emoties gaan vastgrijpen, door onze vingers er omheen te klemmen, kunnen ze niet meer wegwaaien. Dan worden ze tot een bezit. Wellicht dat het op een dag lukt, al is het maar voor eventjes, om je vingers voorzichtig te strekken en te ontspannen. Dan zie je de emotie weer in zijn puurheid op je handpalm liggen, terwijl je er zonder oordeel naar kijkt. Wie weet dat de emotie er dan vanaf waait, zodat er ook weer andere emoties voorbij kunnen komen. Zo blijven emoties stromen.

Aankomende tijd ga ik zo nu en dan verder op dit thema in, door wat meer voorbeelden te geven en deze informatie verder uit te werken. Heb je vragen over dit blog, mail dan gerust naar contact@deverlorenschaduw.nl Wellicht kan ik je vragen opnemen in een volgend blog!

(Om op de hoogte gehouden te worden van nieuwe blogs, kun je je via de contact-pagina aanmelden voor de nieuwsbrief).