De zin van alles

Wat een titel. De zin van alles… dat is nogal wat. Wat is eigenlijk de zin van alles? Van ons leven?

Dat is een hele lastige vraag. Hier zijn vele antwoorden op mogelijk en misschien kunnen we het wel helemaal niet weten als mens. Juist als je met een (intens) verlies te maken hebt of te maken hebt gehad in je leven, dan kan zo’n vraag naar voren komen. Dat wat je voorheen zin gaf, kan plotseling wegvallen. Je kunt op een bepaalde manier het vertrouwen in het leven verliezen. Als alles anders loopt dan je dacht, kun je het gevoel hebben dat je maar zo’n beetje rond dobbert op een groot meer of wilde zee, waarvan je niet meer goed weet waar je eigenlijk heengaat en wat je daar doet.

Als de zin wegvalt en als het dagelijkse leven een opgave voor je wordt waar je je doorheen sleept, dan kan de vraag naar de zin van alles essentieel worden om nog enige ‘levens-zin’, vreugde en motivatie te vinden. De zin van het leven is dat wat jóu zin geeft in het leven. Of heel kort door de bocht: dat waardoor jij het leven volhoudt en het misschien de moeite waard vindt. Dat waar je kracht uit haalt om door te gaan en tegenslagen te overwinnen. Je zou denken dat ‘overleven’ op zichzelf al een zin van het leven kan zijn, maar dat betwijfel ik. Overleven is een voorwaarde om te kunnen leven (haast als instinct), maar als het te zwaar voelt om te overleven en alle zin is weggevallen, dan kan ook je motivatie om te ‘overleven’ wegvallen. Waar ‘overleven’ in de dierenwereld voornamelijk een vanzelfsprekendheid lijkt te zijn, kúnnen we als mens een bewuste keuze maken (al ben je je dat waarschijnlijk niet bewust op het moment dat je nog genoeg levenszin en motivatie in je hebt).

Voordat ik verder ga met mijn verhaal, wil ik eerst stilstaan bij de mogelijkheid dat je misschien wel in een depressie terecht aan het komen bent (of daar al een tijd in zit) als je werkelijk niks meer leuk vindt en als alle dagen als een dorre brij aanvoelen waar je jezelf doorheen ziet te slepen. Als het levensvuurtje van binnen gedoofd is en je het gevoel hebt dat de hele wereld doordraait maar dat jij stil staat zonder uitzicht naar beter, dan is het zeer raadzaam om daar met een huisarts over te gaan praten. Een depressie kan een psychische oorzaak hebben en een depressie kan ook een puur fysieke oorzaak hebben (door een tekort aan bepaalde stofjes). Je kunt jezelf als het ware gek denken en zelfs de schuld geven, terwijl de oplossing misschien wel puur op een fysiek niveau gevonden kan worden. Probeer echt om aan de bel te trekken als je vuurtje van binnen uit aan het gaan is (of al gedoofd is). Er is werkelijk waar hulp mogelijk, al zal je dat misschien moeilijk kunnen geloven en is het soms even zoeken naar de juiste vorm van hulp. Als je depressief bent, kun je geen contact meer maken met dat wat je levenszin geeft. Je bent het contact met je gevoel vaak kwijt, je bent eerder ‘leeg’ van binnen. Ondanks dat je alles om je heen kunt hebben dat je zin zou kunnen geven, is het mogelijk dat je die zin niet meer kunt voelen. Daarom is het voor veel mensen zo lastig te begrijpen dat iemand die ‘alles heeft’, tóch depressief kan zijn. Als je niet meer echt aanwezig bent in jezelf, dan kan alles zijn waarde en betekenis verliezen omdat je het gevoels-contact ermee verliest.

Er is niet één zin van alles in het leven. Dat wil zeggen… ik denk niet dat er één waarheid is op dat gebied waar we als mens achter kunnen komen. Anderen kunnen je DE zin van het leven beter niet opdringen, dat is echt iets om zelf uit te vinden. Je kunt je wel laten inspireren door anderen die voor zichzelf heel duidelijk een zin hebben gevonden. Wat voor zin kan dat dan zijn? Ik zal een paar voorbeelden noemen, vaak zullen we een mix herkennen van verschillende soorten ‘levenszin’ die naast elkaar bestaan:

Religieus/spiritueel: Je kunt het geloof in een God als de zin van het leven ervaren. Of het geloof in een hiernamaals. De zin van het leven kan gericht zijn op het leven vanuit een bepaalde religie. Dit kan dan gaan om bijvoorbeeld leven vol naastenliefde, met veel gebed, met kerkbezoek maar ook leven vanuit bepaalde overtuigingen zoals reïncarnatie. Als je in karma gelooft dan kun je dit leven zo goed mogelijk proberen te leven om je volgende leven vast gunstig te beïnvloeden. Je kunt ook een zin aan spiritualiteit ontlenen omdat het je een dieper weten en diepere verbinding laat ervaren met de kosmos. Een gevoel van samenhang en een groter soort Liefde. Een vertrouwen en een overgave waardoor je verder kunt kijken dan dat wat je in het dagelijkse leven meemaakt. Religie en spiritualiteit kunnen je een houvast en perspectief geven, een diep gevoel van verbondenheid, hoop en een gevoel dat alles er toe doet en niet voor niets zo gebeurt in het leven. Je kunt het gevoel hebben dat je Ziel (of misschien God) een levensweg heeft uitgestippeld en dat je die hoe dan ook zal gaan. De zin van het leven trek je misschien wel door, tot voorbij en na dit leven. Het overkomt mensen wel eens dat ze na een intense verlieservaring hun geloof/religie verliezen. Ze kunnen de gebeurtenis niet rijmen met dat waar ze in geloofden, op dat moment verliezen ze niet alleen dat wat ze verliezen maar ook nog eens een belangrijk stuk zin en motivatie in het leven.

Genieten: Je kunt leven om zoveel mogelijk te genieten. Of anders gezegd: om telkens weer de schoonheid en positieve kanten van het leven te blijven zien en ontdekken. Misschien door leuke dingen te doen, door het fijn te hebben en zoveel mogelijk prettige ervaringen op te doen. Misschien door goed waar te nemen wat er om je heen te zien is, en daarvan te genieten. Misschien door het leven zo positief mogelijk te benaderen en van elke situatie iets moois te maken. Dat kan de zin van je leven zijn. Door telkens weer, hoe zwaar sommige ervaringen ook zijn, te proberen om de mooie kanten van het leven in te blijven zien en te waarderen. Van een mooie vlinder die voorbij vliegt, tot je lachende kleinkinderen of een lekker kopje thee met honing erin. Genieten heeft ook een andere (meer bourgondische en materialistische) kant; dat is aan de orde als je voornamelijk geniet van veel luxe en steeds meer wilt. Dan krijgt het woord ‘genieten’ een andere lading. Dan gaat het niet meer om het waarnemen van dat wat er al is, maar dan gaat het erom dat je steeds méér wilt en daarvan geniet, zonder oog voor wat er al is. De koppeling van ‘genieten’ aan zaken die je wilt bezitten en je wilt toe-eigenen, is kwetsbaar. Al die zaken kunnen immers vergaan en verdwijnen, en dan heb je niks meer over. Die andere vorm van ‘genieten’ (waarnemen, ervaren) is in die zin stabieler. Zelfs in de moeilijkste omstandigheden kun je misschien nog iets vinden waar je kracht uit haalt en wat je een licht laat werpen op de schoonheid van het leven.

Je familie en vrienden: Velen zullen de relatie met hun familie en vrienden als de zin van het leven benoemen. Je dierbaren maken dat je je verbonden voelt, dat je een netwerk hebt om op terug te vallen, dat je van anderen kunt houden en dat je weet dat er (hopelijk) ook van jou gehouden zal worden. Het voorkomt een diep gevoel van eenzaamheid. Velen doen dingen in het leven, met als doel dat hun dierbaren gezond zijn en dat het goed met ze gaat. Dat er een fijne relatie is, die het leven kleurt en zin geeft. Op het moment dat bepaalde dierbaren wegvallen, kan de zin van het leven gaan wankelen. Dat wat je drive was, wat je motivatie gaf in het leven, valt weg.

Rijk worden: Sommige mensen hebben als doel en zin in het leven om rijk te worden. Dan ervaren ze een bepaalde mate van vrijheid en kunnen alles doen en kopen wat ze willen. Totdat ze erachter komen dat het heel eenzaam kan zijn op de top van de berg in je villa met zwembad. Rijkdom kan heel verleidelijk zijn en tot op zekere hoogte geeft het vrijheid. Echter zijn er veel rijke mensen die er uiteindelijk achter komen dat financiële rijkdom geen recept is voor geluk.

Aanzien en waardering: Dit is voor iedereen op zijn tijd belangrijk. Dat je gezien wordt als mens. Zowel qua persoon, maar ook in dat wat je doet. Misschien thuis of op je werk. Veel mensen werken niet alleen voor het geld of omdat ze het leuk vinden, maar ook omdat ze er een stukje waardering voor krijgen. Dat je het gevoel hebt dat je iets zinvols aan het doen bent waarmee je anderen (of de maatschappij) wat verder helpt, en dat je daarin gezien wordt. In de vorm van geld of complimenten. Ook het contact met collega’s kan je een gevoel geven van waardering, aanzien en ‘erbij horen’. Als iemand ontslagen wordt, dan valt dit allemaal weg en kun je met een gevoel van leegte, onzekerheid en nutteloosheid op de bank komen te zitten.

Ontwikkelen/dingen leren: Het kan je leven zin geven om veel te leren en jezelf (persoonlijk) te ontwikkelen. Om te groeien als mens. Dat kan door zowel een vaardigheid te leren (zoals timmeren), een taal te leren (zoals Zweeds) of bijvoorbeeld veel te leren over je gedrag (door zoiets als een cursus psychologie). Er zijn vele dingen die je kunt leren in het leven. Het leven zelf is eigenlijk al één grote leerschool als je bekijkt wat we allemaal ervaren en meemaken. Alleen al zoiets als de coronacrisis: dat is voor iedereen een bepaalde les in ‘hoe ga je met zoiets om?’ We kunnen niet alle lessen uitkiezen, vaak overkomen ze ons ineens. Alhoewel dat niet de lessen zijn die je in eerste instantie zin geven aan het leven, dat zijn meer de lessen die je zelf kiest, omdat het om iets gaat dat je graag wilt leren. Sommigen hebben als een soort levenszin dat ze opzoek zijn naar ‘de waarheid’, ze willen graag verbanden leggen en uitzoeken hoe alles in elkaar zit op aarde. Wetenschappers kunnen bijvoorbeeld een sterke drang hebben naar het ontdekken van nieuwe inzichten en verbanden, dit kan voor hen een grote zin geven aan het leven.

Muziek: Sommige mensen leven voor de muziek. Het luisteren ervan of het maken ervan. Daar gaan ze zo in op, dat is zo’n natuurlijke uitlaatklep, dat is hun alles. Je hoort zulke gepassioneerde mensen wel eens zeggen: ‘een dag geen muziek gemaakt, is een dag niet geleefd’. Muziek is de zin voor hun bestaan. Laat staan wat een drama het is als bijvoorbeeld een gepassioneerde pianist iets met zijn handen krijgt en niet meer kan spelen. Iemand kan daardoor in een zware depressie belanden, de zin van het leven (dat wat voorheen de zin was) is weggevallen.

Sport: Er zijn mensen die volledig voor de sport leven. Dat gevoel in hun lichaam, die kick, die adrenaline. Misschien ook wel het wedstrijd-element. Er zijn topsporters op allerlei gebieden. Ze trainen dag in dag uit en passen hun hele leven erop aan. Van eet- en slaapritme tot hun sociale contacten, alles kan om de sport draaien. Ook hier geldt: je kunt je voorstellen wat een impact het op iemand heeft als de sport niet meer door kan gaan door bijvoorbeeld een ongeluk.

Planten/de natuur: Je kunt de natuur en alles wat daar in is, als zin van je bestaan ervaren. Dat je jaar in jaar uit weer kunt zien hoe de natuur verandert door de seizoenen heen. Dat je de bomen weer groen ziet worden in het voorjaar, dat je vogels hoort fluiten, dat je groenten en bloemen kunt kweken in je tuin,dat je de cyclus van de natuur vol interesse kunt volgen, bestuderen of onderzoeken. Mensen die voornamelijk zin aan de natuur ontlenen in hun leven, kunnen het erg zwaar hebben op het moment dat er iets met de natuur aan de hand is. Wanneer ze lezen over grote bosbranden, milieuverontreiniging, bomenkap, luchtverontreiniging, opwarming, grote droogte, enz. Deze mensen kunnen hier zeer somber en zelfs depressief van worden, de natuur (en de aarde) is hun alles. Dat is voor hen het belangrijkste op aarde dat er is, de aarde zelf. Soms ervaren ze het welzijn en overleven van de aarde zelfs als belangrijker doel en belangrijkere zin, dan zichzelf.

Zorgen voor anderen: Bijvoorbeeld voor je kinderen, je ouders, zwakkeren in de samenleving of anderen die dat nodig hebben. Dit kan zowel thuis (bijvoorbeeld zorgen voor je kinderen, je partner of je hond), maar ook op je werk (bijvoorbeeld zorgen voor jongeren met een beperking). Zorgen voor anderen is iets wat je kunt doen omdat je het belangrijk vindt, omdat je het zo geleerd hebt, of omdat het erg wenselijk is in de maatschappij maar je kunt ook zorgen voor anderen vanuit een innerlijke drive dat dít is wat je komt doen op aarde. Dat dit is wat je te doen hebt, dat dit je zin geeft in het leven. Soms kunnen mensen het er heel moeilijk mee hebben als ze jarenlang gezorgd hebben voor anderen en dat ineens niet meer hoeven of kunnen doen. Dit is bijvoorbeeld een beetje het geval bij mensen met het ‘lege-nest-syndroom’. Het kan zijn dat ze hun leven zo om de zorg voor de kinderen heen hebben ingericht, dat het zwaar wordt als de laatste uit huis is. Niet alleen om de stilte, de leegte en de eventuele ongezelligheid, maar ook omdat er een essentieel onderdeel van hun leven wegvalt. Een groot deel wat het leven zin gaf, geeft nu geen gevoel van zin meer, omdat de kinderen voor zichzelf kunnen zorgen.

Deze voorbeelden geven aan, dat er vele mogelijkheden zijn om een zin in het leven te ervaren. Het geeft misschien ook aan, dat er niet één zin is. Iedereen ervaart een ander soort zin. Welke voorzichtige conclusies kunnen we misschien trekken, wat betreft de zin van het leven?

Probeer ervoor te zorgen dat je in iedergeval een zin in het leven kunt vinden die voor jou goed voelt. Wat dat dan ook is. Het kan ook een combinatie zijn van meerdere dingen. Als er tenminste maar íets is dat je een zin geeft, dan heb je een motivatie. Een drive. Dan voel je van binnen ‘waar je het allemaal voor doet’. Het zegt iets over dat wat je belangrijk vindt in het leven. Zolang je de verbinding met die zin (en met jezelf) kunt blijven voelen, zal het levensvuurtje brandend blijven. Het kan op een laag vlammetje komen te staan, maar het zal áán blijven (tenzij je in een depressie terecht komt, waar ik het eerder over had). Probeer er voor jezelf achter te komen wat jou zin geeft in het leven. Wat voor jou belangrijk is. Niet omdat dat DE zin van het leven is, maar omdat het JOUW zin in het leven is. En dat kan werkelijk van alles zijn. Je kunt dat wat jou zin geeft bedenken, maar het is meer dan iets dat zich enkel in je gedachten afspeelt. Het is iets dat je ook kunt voelen van binnen. Alsof je niet anders kunt dan datgene doen of geloven. Alsof het een bepaalde aantrekkingskracht op je uitoefent.

Stel je voor dat je naar een onbewoond eiland zou mogen voor een paar dagen (waar voor onderdak, eten, drinken en veiligheid gezorgd is, je hoeft dus even niet over het ‘overleven’ na te denken). Beeld je in, dat je net bent aangekomen op dat eiland. En dan? Wie zou je graag bij je willen hebben? Welke spullen zou je willen? Wat zou je gaan doen? En stel dat je er een half jaar zou blijven, wat zou je dan gaan doen? Wat zou daar belangrijk voor je zijn? Deze vragen helpen je om erachter te komen wat voor jou de zin van je leven is. Voor zover we dat als mens kunnen snappen, want het kan natuurlijk ook zo zijn dat we helemaal geen weet hebben van de ware zin van ons leven en daar later misschien pas achter komen. Wie zal het zeggen!

Mocht de zin van je leven ineens definitief wegvallen, bijvoorbeeld door een ongeluk of een ontslag, weet dan dat het logisch is dat je het daar heel zwaar mee gaat krijgen. Vaak gaat een verlieservaring niet enkel om het verlies zelf, maar verlies je ook nog eens je levenszin (wat vaak ook een levensdoel is). Dit verlies hakt er stevig in, je kunt dit niet zomaar vervangen door iets anders. Een sporter die nooit meer kan voetballen, kan niet de week erna zeggen: ‘ik ga wel harp spelen’. Zo werkt dat niet. Het is een hele zoektocht om überhaupt te ontdekken wat je allemaal zin geeft in het leven en het kan jaren duren voor daar iets anders of nieuws bij komt na een verlieservaring. Geef jezelf de tijd na een verlieservaring om te voelen wat ‘het verlies van de zin’ met je doet. Om het verdriet (en misschien ook de angst of de woede) te voelen. Je kunt dit niet gelijk vervangen, eerst maar eens voelen wát je voelt en hóe dat voelt. Hopelijk kun je in die tussentijd genoeg bakens vinden om je aan vast te houden en om bij uit te rusten en nieuwe energie op te doen voor je zoektocht. Als boeien in het water, waar je op kunt rusten als je aan het ronddobberen bent. Als je de zin kwijt bent, houden de boeien je hopelijk een tijd boven water, zolang als je dat nodig hebt om je eigen kracht weer te hervinden.

Het kan zinnig zijn om in je leven wat ‘boeien’ paraat te hebben staan. Mensen waar je op terug kunt vallen en waar je je veilig bij voelt, activiteiten die je fijn vindt om te doen, bepaald werk wat je graag doet met fijne collega’s, plekken die je kunt bezoeken waar je je goed voelt, een bepaalde routine die je een veilig gevoel geeft en waar je niet over na hoeft te denken, inspirerende boeken of muziek, enz. (misschien zijn deze ‘boeien’ wel andere vormen van zin in je leven die overblijven na het wegvallen van één belangrijke vorm van zingeving). Op het moment dat die ene belangrijke zin wegvalt door een bepaalde verlieservaring, dan kun je tijdelijk op deze boeien leunen. En dan, hopelijk…. komt er ineens een dag dat je misschien een nieuwe zin kunt ontdekken. Iets wat er al die tijd al was, of iets nieuws. Want dat is deels iets wat vanzelf zo ontstaat en wat je overkomt, maar je kunt er ook stapje voor stapje naar opzoek als je daar aan toe bent. Wie weet kun je dan weer land onder je voeten vinden, en verder lopen vol levenszin.

Ik wens je veel geduld en moed bij het zoeken naar zin en een vuurtje dat brandend blijft van binnen.